برداشت بی رویه آب و گودال شدن دشتهای ایران

برداشت بی رویه آب، دشت های ایران را گودال می کند

ایران از جمله کشورهایی است که در منطقه خشک واقع شده و ریزش باران در این کشور کم است. به همین منظور استفاده از سفره های آب زیر زمینی از دیرباز در ایران مرسوم بوده است.

اسماعیل کهرم، استاد دانشگاه و کارشناس محیط زیست با تاکید بر این مسئله که نگرانی از فرو نشتن دشت ها در ایران مدتها است که توسط کارشناسان مطرح می شود، به قرار گرفتن ایران در منطقه آب و هوایی خشک اشاره می کند و می گوید یکی از راهها برای تامین آب، که به شکل غیر معمول از آن استفاده شده، برداشت از سفره های زیر زمینی است؛ اما مسئله این است که این آبهای زیر زمینی هم پایان پذیرند.

آقای کهرم با اشاره به از بین رفتن سفره های آب زیرزمینی در یزد و کرمان گفته است این تخریب ها سبب شده قنات هایی با قدمت چند صد ساله از بین بروند. به گفته او، آبهای زیر زمینی مثل ستون عمل می کنند و سطح خاک بالای سر را نگه می دارند. در نتیجه اگر مقدار زیادی از آب زیر زمینی مصرف شود، سطح فوقانی خاک فرو می ریزد و این رویداد در بسیاری از دشت های پهناور کاملا دیده شده است از جمله در بخشی از دشت بیستون.

محمد درویش کارشناس محیط زیست و منابع طبیعی می گوید در سالهایی که ایران با خشکسالی روبرو می شود فشار مضاعفی بر سفره های آب زیرزمینی می آید. او با اشاره به آمارها می گوید ایرانی ها در سال حدود هفت تا نه میلیارد مترمکعب بیش از ورودی آب به سفره های زیر زمینی ، از آن برداشت می کنند. این روند سبب شده در طول ۳۰ سال از ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۱ در حدود ۱۵ متر سطح آب زیر زمینی  در کل کشور افت پیدا کند. این رقم بسیار زیاد است و باعث شده در برخی از مناطق در ایران زمین بیش از نیم متر نشست کند از جمله در دشت کبودر آهنگ و دشت جنوب تهران.


برخی از صاحبنظران بخشی از این برداشت های بی رویه از سفره های آب زیر زمینی را ناشی از سیاست های غلط نهادهای دولتی و عدم برنامه ریزی برای تغییر الگوها می دانند.

آقای کهرم با یادآوری مصوبه مجلس برای حفر چاه در سراسر ایران برای برداشت آب از سفره های آب زیر زمینی می گوید که چنین کاری به آن معنا است که "ما به شکل غیر منطقی منابع آب زیر زمینی را تاراج کنیم."

این کارشناس تنها راه برای نجات سفره های زیرزمینی را صرفه جویی در مصرف آب می داند و می گوید که حفر چاه های جدید باید ممنوع شود. او می گوید دریاچه پریشان در استان فارس به دلیل حفر بیش از ۷۵۰ حلقه چاه خشک شد

به اعتقاد برخی کارشناسان با استفاده از روش های نوین آبیاری و همچنین استفاده از پساب های شهری تصفیه شده می توان بهره برداری از سفره های زیر زمینی را کاهش داد. در غیر این صورت، فرونشست ها سبب تغییرات مخرب و متعدد می شود.

آقای درویش در این خصوص گفته است که خیلی از دکل های انتقال برق، پلها و راههای خط آهن در اثر فرو نشستن خاک در دشتها دچار صدمه می شوند. این فرو نشست ها بسیاری از اراضی کشاورزی را هم از بین می برد و این کاملا در دشت قهاوند قابل مشاهده است.

آقای درویش به بی بی سی گفت برداشت بی رویه آب از ذخایر سفره های زیر زمینی "در درازمدت سبب افزایش ناپایداری سرزمین می شود و کشوری که پایداری اکولوژی خود را از دست می دهد به این راحتی قادر به برگرداندن آن نیست." او گفت "اگر در این منطقه تخریبی رخ دهد، جانوران، گیاهان و چشم اندازهای طبیعی از بین می روند و شرایط طبیعی به ما اجازه بازیافت یا احیا مجدد را نمی دهد."

بررسی و تحقیقات سازمان نقشه برداری درباره پدیده فرونشستن دشت های ایران چندی است آغاز شده اما به دلیل مشخص نبودن بودجه مورد نیاز، این بررسی ها با روند مناسبی ادامه پیدا نکرده است. کارشناسان معتقدند در این شرایط باید بررسی ها با تخصیص بودجه مناسب به دقت انجام شود. خطر فرو نشت جدی است و در برخی مناطق حتی با بارندگی مناسب هم امکان بازگشت به شرایط عادی وجود ندارند

   + مسعود عسگری عمروآبادی - ۱:۳۳ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/٢/۱٥
تبادل لینک - سیستم تبادل لینک اتوماتیک